Băng quảng cáo
Băng quảng cáo



Nguyễn Đỗ Cung một lòng vì nền mỹ thuật dân tộc
08:13, 02/01/2011
Trải qua bao thăng trầm trong cuộc đời làm nghệ thuật, họa sĩ Nguyễn Đỗ cung là một trong tám bậc thầy hội họa Việt Nam đã vinh dự được Nhà nước trao tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh đợt một, danh hiệu cao quý này là sự đánh giá đúng đắn những đóng góp to lớn của Nguyễn Đỗ Cung trong sự nghiệp sáng tác, nghiên cứu, đào tạo đội ngũ những họa sĩ và người nghiên cứu mỹ thuật cho đất nước.

Sinh năm 1912 tại một làng quê thuộc huyện Từ Liêm (Hà Nội) trong một gia đình nho giáo nề nếp, Nguyễn Đỗ Cung sớm bộc lộ thiên hướng của mình trong lĩnh vực nghệ thuật. Ông học khóa 5 Trường Cao đẳng Mỹ thuật Đông Dương (1929 - 1934), tính tình cương nghị và khảng khái của ông đã khiến ông không được nhà nước bảo hộ bổ nhiệm một công việc nào dù đã thi đỗ khá cao. Nguyễn Đỗ Cung lao vào con đường nghệ thuật, sáng tác tự do, sống bằng những nguồn thu nhập thất thường do các công việc vẽ tranh, viết báo và dạy vẽ mang lại. Thời gian này, tuy phải kiếm sống một cách chật vật, Nguyễn Đỗ Cung vẫn không khỏi băn khoăn, day dứt trong việc chứng minh cho vị trí nền nghệ thuật cổ Việt Nam đang bị đánh giá sai lệch dưới con mắt của người Pháp. Ông không ngần ngại bút chiến với Badaxie - một học giả trường Viễn đông Bác Cổ - khi ông này có những nhận xét thiên kiến về người An Nam trong cuốn "Nghệ thuật An Nam" của mình. Những người bạn đồng tâm của Nguyễn Đỗ Cung trong ý muốn đề cao nền nghệ thuật nước nhà như Tô Ngọc Vân, Lê Phổ, Nguyễn Tường Lân, Nguyễn Giang, không khỏi xúc động khi đọc bài viết "Nhân đọc cuốn Nghệ thuật An Nam, Mỹ thuật Đại La hay mỹ thuật Lý, công bố trên báo Thanh Nghị năm 1938 của ông. Bằng những dẫn chứng cụ thể, chuẩn mực Nguyễn Đỗ Cung đã chứng minh niên đại chính xác nền nghệ thuật Lý thế kỷ 11 do chính các nghệ nhân Việt Nam sáng tạo chứ không phải là "nghệ thuật Đại La" được mang lại bởi sự đô hộ của viên thái thú Cao Biền vào thế kỷ 9 như Badaxie nhận định. Sau cuộc bút chiến ấy, đến cuộc đấu tranh công khai của Nguyễn Đỗ Cung và các họa sĩ Lưu Văn Sin, Trần Văn Cẩn, Hoàng Lập Ngôn, Lương Xuân Nhị, Nguyễn Khang với giám đốc trường mỹ thuật là Giông-se, người thay thế cho Vícto Tác-đi-ơ khi ông này mất vào năm 1938. Ông Cung đã buộc Giông-se phải chịu thua bằng lý luận và thực tiễn khi Giông-se tuyên bố ý định "chỉ muốn đào tạo những thợ mỹ nghệ chứ không phải nghệ sĩ".

Theo lời kể của họa sĩ Nguyễn Tử Nghiêm, ban giám đốc mới của Trường Cao đẳng Mỹ thuật Đông Dương đã phải đau đầu về cuộc bút chiến này, nhất là sau các bài khẳng định vai trò của mỹ thuật Việt Nam từ cổ đến lúc đó đăng trên báo ngày nay từ 7-1-1939. Người ta đã cấm cửa không cho ông Cung vào trường mỹ thuật nữa. Ông buộc phải vào Huế dạy học trong một điều kiện sống cực kỳ khó khăn.

Cách mạng Tháng Tám thành công làm thay đổi hẳn cuộc sống của Nguyễn Đỗ Cung. Ông hăng say vẽ tranh tuyên truyền, phục vụ các yêu cầu của cách mạng. Nguyễn Đỗ Cung đã hai lần vinh dự được vẽ Bác Hồ và để lại một chân dung sơn dầu Bác nhìn nghiêng khá thành công. Toàn quốc kháng chiến Nguyễn Đỗ Cung tham gia Đoàn quân Nam tiến, ông mở lớp đào tạo nghệ sĩ trong kháng chiến. Đứng trươc cuộc sống mới, thói quen suy tư thận trọng nghiêm túc đã tạo ra sự chắc chắn trong nghệ thuật của ông. Những bức tranh về đề tài công binh xưởng, địa phương quân... chứa đựng sức nóng bỏng của thời đại, có giá trị hiện thực và giá trị nghệ thuật khá sâu sắc. Ông có những thể nghiệm với nhiều cách vẽ hiện đại, song ông luôn quay trở lại với bút pháp hiện thực và với một bảng màu nhiều sắc độ ấm áp. "Du kích tập bắn" là một tác phẩm bằng chất liệu bột màu, thể hiện rất rõ sự thay đổi lớn trong quan niệm nghệ thuật và tâm hồn của nghệ sĩ. Ông đã trực tiếp ghi lại buổi tập bắn của một tổ du kích gồm có cả công nhân, nông dân... bằng bố cục động, các nhân vật được phủ đầy ánh nắng trên bãi tập thoáng đãng và hòa sắc xanh thẳm của cây cối, xóm làng xa xa gợi nhiều cảm xúc cho người xem, khiến ta không thể coi đây là một bức ký họa. Họa sĩ Nguyễn Sỹ Ngọc đã nhận xét về bức tranh này là "... một tuyên bố về phương pháp nghệ thuật... vẽ bằng bột màu nhưng lại nhuần nhị hơn chất liệu sơn dầu...".

"Học hỏi lẫn nhau" - Tranh sơn dầu của Nguyễn Đỗ Cung

Sau hòa bình lập lại năm 1954, họa sĩ Nguyễn Đỗ Cung nhận trách nhiệm lãnh đạo Viện Mỹ thuật mỹ nghệ và xây dựng Bảo tàng Mỹ thuật quốc gia. Những cán bộ chủ chốt hiện nay ở Bảo tàng vẫn nhận một cách tự hào rằng mình đã trưởng thành từ "lò Nguyễn Đỗ Cung dựa trên thư tịch và thực tế đã hoạch định được một hệ thống trưng bày mà cho đến nay vẫn được bảo lưu. Hệ thống trưng bày đó xác định một cách khoa học sự phát triển của nghệ thuật Việt Nam từ tiền sử qua các triều đại Lý, Trần, Lê, Nguyễn đến giai đoạn nghệ thuật tạo hình cận hiện đại. Cần nhớ rằng trước khi Bảo tàng Mỹ thuật và Viện Nghiên cứu Mỹ thuật ra đời (1962 - 1966), ở Việt Nam chưa hề có một tổ chức nào, một trung tâm nghiên cứu nào về mỹ thuật Việt Nam một cách đầy đủ và thấu đáo. Chỉ thế thôi cũng đủ đánh giá công lao to lớn của Nguyễn Đỗ Cung trong việc nghiên cứu, giới thiệu và đào tạo những nhà nghiên cứu cho việc khẳng định nền nghệ thuật cổ Việt Nam.

Về hưu ở tuổi 58, Nguyễn Đỗ Cung vẫn còn sung sức trong công việc. Ông đến với các cháu ở lớp vẽ Cung thiếu nhi Hà Nội, các sinh viên của Trường Đại học Mỹ thuật công nghiệp và vẽ các tác phẩm về cơ khí... Ở giai đoạn này, lối vẽ của họa sĩ có phần phóng khoáng, tươi tắn hơn và không bao giờ hết những tìm tòi: "Học hỏi lẫn nhau", "Tan ca mời chị em đi họp để thi thợ giỏi" (sơn dầu, giải nhất triển lãm mỹ thuật toàn quốc 1976)... là những sáng tác cuối cùng mà ông để lại. Năm 1977, Nguyễn Đỗ Cung qua đời trong niềm thương tiếc vô hạn của bạn bè, đồng nghiệp, các thế hệ những người làm công tác mỹ thuật. Tài năng, trí tuệ uyên thâm và tính tình khảng khái, cương trực của ông đã góp rất nhiều cho việc xây dựng nền tảng mỹ thuật Việt Nam hiện đại.

Cuộc Sống Việt _ Theo Báo Nhân dân số ra ngày 20-06-1997


Tin mới hơn:
Tin cũ hơn:

Thêm nhận xét


Security code
Không rõ, lấy lại hình mới