|
Để bảo vệ sức khỏe và tính mạng của nhân dân, Bộ Y tế đã hướng dẫn chẩn đoán xử trí và phòng ngộ độc cá nóc như sau: Cá nóc (có nơi gọi là cá cóc, cá bống biển, cá đùi gà), với hàng trăm loài trên thế giới. Ở Việt Nam có gần 70 loài khác nhau. Cá nóc sống ở nước mặn nhiều hơn ở nước ngọt.
Loài cá nóc độc người dân ăn thường có thân 4 – 40cm, chắc, váy ngắn, đầu to, mắt lồi, thịt trắng. Chất độc của cá tập trung ở da, ruột, gan, cơ bụng, tinh hoàn và nhiều nhất ở trứng cá, vì vậy con mái độc hơn con trống và đặc biệt mùi cá đẻ trứng. Chất độc đó gọi là tetrodotoxin (TTX). Chất độc tetrodotoxin (TTX) C11H17O8N3 là chất độc thần kinh, rất độc, gây tử vong cao, chất này cũng được phân lập từ một số loại vi khuẩn, ở da và nội tạng con sa giông, kỳ nhông, bạch tuộc vòng xanh... Tetrodotoxin không phải là protein, tan trong nước, không bị nhiệt phá hủy, nấu chín hay phơi khô, sấy, độc chất vẫn tồn tại (có thể bị phân hủy trong môi trường kiềm hay acid mạnh). Sau khi ăn cá nóc có TTX, chất độc này hấp thụ nhanh qua đường ruột, dạ dày trong 5 – 15 phút. Đỉnh cao TTX trong máu là 20 phút và thải tiết qua nước tiểu sau 30 phút tới 3 – 4 giờ. Ăn cá nóc có TTX từ 4 – 7giờ sẽ gây ra triệu chứng ngộ độc. Theo cơ quan Quản lý thuốc và thực phẩm Mỹ liều tử vong đối với người là 1 – 2mg. Nguyên nhân tử vong do ngộ độc cá nóc là: liệt cơ hô hấp và hạ huyết áp. Triệu chứng nhẹ: xuất hiện sớm sau ăn cá nóc (tuơi, khô, mắm cá) từ 5 – 10 phút, muộn hơn có thể đến 3 giờ: - Tê lưỡi, miệng, môi, mặt, tê ngón và bàn tay, ngón chân và bàn chân. - Đau đầu, vã mồ hôi. - Đau bụng, buồn nôn và nôn, tăng tiết nước bọt. Triệu chứng nặng: - Loạn ngôn, mất phối hợp, mệt lả. - Yếu cơ, liệt cơ tiến triển, suy hô hấp tím, ngừng thở, co giật. - Mạch chậm, huyết áp hạ và hôn mê. Có thể xuất hiện: tăng huyết áp do thiếu oxy hoặc ở người bệnh đã có bệnh tăng huyết áp từ trước. Hướng dẫn xử trí: - Tại nơi ăn cá: Ngay khi có dấu hiệu đầu tiên: tê môi, tê tay (người bệnh vẫn còn tỉnh): gây mê, đề phòng bệnh nhân bị sặc (để bệnh nhân nằm tư thế nghiêng, đầu thấp). Than hoạt (bột hay nhũ): · Người lớn: uống 30g + 250ml nước sạch quấy đều. · Trẻ 1 – 12 tuổi: uống 25g pha với 100 – 200ml nước sạch quấy đều. · Trẻ dưới 1 tuổi: uống 1g/kg pha với 50ml nước sạch quấy đều. Có thể cho người lớn và trẻ em trên 12 tuổi uống một lọ than hoạt nhũ 30ml. Đưa người bị ngộ độc đến bệnh viện. Uống than hoạt sớm trong vòng 1 giờ sau khi ăn cá sẽ có hiệu quả cao, loại bỏ chất độc, chống chỉ định khi người bệnh đã hôn mê hay rối loạn ý thức. Nếu người bệnh có rối loạn ý thức, hôn mê, thở yếu hoặc ngừng thở, tím: thổi ngạt miệng hay miệng mũi qua canun Mayo hai chiều. Trên xe cấp cứu: - Đảm bảo hô hấp. - Đảm huyết động. Đề phòng ngộ độc cá nóc - Biện pháp tốt nhất là không ăn cá nóc. - Khi ăn phải cá nghi là cá nóc (có dấu hiệu tê môi, tê bàn tay): gây nôn và uống thuốc giải độc ngay (than hoạt và sorbitol) đồng thời phải đến ngay bệnh viện – Khoa Hồi sức Cấp cứu, Chống độc để xử trí. - Người đi biển đánh cá, mỗi gia đình nên có một túi cấp cứu bao gồm: than hoạt nhũ, canun Mayop hai chiều. - Không được phơi khô cá nóc làm cá thường, không làm chả cá nóc, cá nóc để bán. Trích báo Khoa học Phổ thông ngày 15/3/2002 |
