|
Thị trường sách hiện nay rất phong phú, đa dạng, đủ các thể loại, vấn đề… Ở đó, người viết sách được “phô” tài năng trước công chúng và chia sẻ những quan điểm sống, sáng tác, nghề nghiệp…
Có những cuốn sách tốt, hữu ích nhưng cũng xuất hiện không ít những cuốn sách ám chỉ nhau đến độ thô thiển, dùng văn hoá chữ để thoá mạ, bôi nhọ nhau… Vừa rồi, tôi có đem tập bản thảo truyện ngắn đến một NXB để tiến hành biên tập, in ấn… Nhận tập bản thảo, chưa kịp liếc mắt nhìn nội dung, BTV đã hỏi: “Trong cuốn sách này cậu viết có “ám chỉ” ai không đấy? Ám chỉ nhau là chúng tôi không in đâu, phiền hà lắm!” Tôi trố mắt ngạc nhiên, gặng hỏi vì sao lại thế? Ông BTV giải thích, mấy tháng trước in mấy cuốn tiểu thuyết của một số tác giả, xuất bản xong đơn thư kiện cáo đủ thứ. Số là nhân vật phản diện trong cuốn tiểu thuyết ấy có thật và giống y đúc ngoài đời, ông nhà văn này “bê” nguyên vào truyện, thậm chí còn hư cấu khiến nhân vật phản diện ấy cảm thấy bị… vu cáo, bôi nhọ. Khi NXB đứng ra giải quyết sự việc, ông nhà văn hồn nhiên trả lời: “Đây là tác phẩm văn học, quyền của chúng tôi là được hư cấu…”. Đến đây thì các “quan toà” của NXB bó tay vì đúng là trong văn học có quyền được… hư cấu.
Gần đây, các NXB đều rất ngạc nhiên khi ngày càng nhận được nhiều bản thảo của các tác giả sau khi đã nghỉ hưu. Có những cuốn lên tới 5 ngàn trang bản thảo viết tay. Dù dày mỏng thế nào, các BTV cũng dễ dàng nhận ra những tác phẩm “ám chỉ” các đồng đội ở cơ quan cũ, ám chỉ cả những hàng xóm láng giềng, ám chỉ đủ thứ mà họ cho là không hợp với mình. Chân dung bà A, ông B hiện ra chẳng khác nào những kẻ xấu xa, đồi bại, vô liêm sỉ… Có ông trước đây khi còn đương chức, bị cấp trên trù úm gây khó dễ nên bao nhiêu oán thù đổ hết vào trang viết khiến vị cấp trên ấy như một tên hề trong hàng lãnh đạo cơ quan. Tất nhiên, vì lường trước được hậu quả nên NXB đã thành thật khuyên tác giả nên điều chỉnh lại cho phù hợp. Nếu NXB không tỉnh táo thì tác phẩm “ra lò” sẽ không chỉ có hại cho người đọc mà còn vô tình tiếp tay cho sự trả thù bằng “bia miệng” và chữ nghĩa. | Thị trường sách rất đa dạng. (Ảnh chỉ có tính chất minh họa). | “Phang” nhau nhiều nhất có lẽ vẫn là giới văn nghệ sĩ. Ông nhà thơ X sau khi liên tục bị một nhà phê bình Y chỉ trích trên báo về nghệ thuật ngôn từ… đã âm thầm nuôi chí trả thù. “Anh hùng báo thù mười năm chưa muộn” nên ông nhà thơ đã lấy ngắn nuôi dài, ngày viết thơ đêm viết tiểu thuyết mà nhân vật bị ám chỉ chính là nhà phê bình Y đã… dám nói thẳng những nhược điểm của mình trước công luận. Trời ôi, nhân vật hiện lên trong sách với đủ những tật xấu, mưu mô, đê hèn, tráo trở, thậm chí được ví với con chó cắn càn… và không quên doạ: “Rồi có ngày bị người ta vác gậy đánh chết!”.
Có một nữ sĩ chuẩn bị ra cuốn sách mà qua điện thoại bà nói: Sẽ làm khuynh đảo cả nền văn học và làm cho một số kẻ sĩ bọ phải cắm mặt mà đi… Bà mời tôi tham gia giới thiệu, phê bình trên một số tờ báo (tất nhiên là muốn phê bình tốt, đánh bóng tác phẩm). Sau khi đọc xong bản thảo, tôi thấy các nhân vật phản diện bị nữ sĩ ám chỉ hiện lên rõ mồn một và cảm thấy rất sượng. Tôi tham gia với tác giả nên ngừng viết theo kiểu ám chỉ vì không có lợi và chẳng NXB nào muốn in. Nữ sĩ kiên quyết không chịu và xếp tôi vào loại những kẻ nhát gan (tác giả vẫn đưa bản thảo đến các NXB nhưng đến nay chưa đâu chịu in).
Xét về pháp lý, để bắt bẻ những tác giả viết sách kiểu ám chỉ nhau như một số trường hợp nêu trên là rất khó. Bởi cái lý họ đưa ra bao giờ cũng hợp, cũng đúng với cái quyền hư cấu trong sáng tác văn học. Nhưng xin thưa, luật bao giờ cũng phải có lệ. Ám chỉ nhau rõ ràng không phạm luật nhưng nó lại tạo ra một tiền lệ xấu, rất xấu!
Các văn tài như Nam Cao, Nguyễn Công Hoan, Vũ Trọng Phụng… vẫn lấy chất liệu, nhân vật trong cuộc sống để sáng tác, xây dựng nhân vật rất thành công. Nhưng có điều, sự khác nhau giữa những văn tài và các nhà “ám chỉ học” là ở động cơ và cái tâm trong lao động sáng tác. Chẳng thế mà đại thi hào Nguyễn Du mới nói: “Chữ tâm kia mới bằng ba chữ tài”.
Thiết nghĩ, đã đến lúc chúng ta cần xây dựng một quy phạm chung cho vấn đề nhạy cảm và khó khăn này. Việc lên tiếng bảo vệ sự trong sáng của sáng tác văn học không bao giờ thừa càng hết sức cần kíp trong thời điểm hiện nay. Tiếc rằng, các nhà “ám chỉ học” mới chỉ biết câu nói của cụ Goóc-ki “văn học là nhân học” chứ chưa biết biến đó thành bài học và mục đích hành đạo.
Việt Báo (Theo SK&ĐS) |
